Wij krijgen nog wel eens de vraag of relatietherapie hulp kan bieden bij heftige conflicten tussen partners. Het korte antwoord is: soms wel, soms niet.

Natuurlijk kan het er in relaties heftig aan toegaan. Emoties lopen hoog op, er ontstaan verhitte discussies, er vallen harde woorden en er sneuvelt misschien zelfs een bord.

Gelukkig is ruzie maken op zichzelf niet ongezond. Het kan bijvoorbeeld ruimte geven aan wat is opgekropt en belangrijke zaken bespreekbaar maken.

Belangrijk is wel dat daarna de verbinding wordt hersteld: de rust herpakken, opnieuw liefdevol contact, excuses voor pijnlijke woorden of daden.

Heel soms geeft iemand in een opwelling de ander een duw of wordt iemand uitgescholden. Dan is het wel zaak dat degene die dit doet voelen dat dit niet oké was en hier verantwoordelijkheid voor neemt.

Zolang boosheid en frustratie dus beheersbaar blijven en er een basis van veiligheid, vertrouwen en respect bestaat, is het voor ons als relatietherapeuten verantwoord om hiermee te werken.

Agressie

Het wordt een ander verhaal wanneer boosheid omslaat in agressie. Dan heeft iemand zichzelf herhaaldelijk niet in de hand en wordt grensoverschrijdend gedrag de norm.

Verschillen in kracht worden dan gebruikt om macht uit te oefenen en de ander te controleren:

  • financiële kracht – kan bijvoorbeeld betekenen dat één partner bepaalt waar het geld aan besteed wordt of toegang tot gezamenlijke rekeningen beperkt. Soms krijgt de ander alleen “zakgeld” of moet elke uitgave worden verantwoord. Op die manier wordt financiële afhankelijkheid een middel om controle uit te oefenen.

  • fysieke kracht – Denk aan het vernielen van spullen of deuren intrappen, of duwen, vastpakken en slaan. Soms wordt er gedreigd met geweld, bijvoorbeeld door intimiderend dichtbij te komen. De dreiging alleen al kan genoeg zijn om de ander te laten doen wat er gevraagd wordt.

  • psychologische kracht  – b.v. kleineren, belachelijk maken, beschamen en sociaal isoleren. Dit kan subtiel zijn en moeilijk te herkennen. Voorbeelden zijn: voortdurend controleren (“Met wie app je?”), kritiek vermommen als grapjes (“Lekker slim weer, hoor… grapje natuurlijk.”) of herhaaldelijk ondermijnen (“Alsof iemand jou nog wil.”).

Soms wordt de verantwoordelijkheid voor dit gedrag ook nog eens bij de ander gelegd: “Als jij niet naar mij luistert, is het je eigen schuld dat ik ga schreeuwen.”

De impact op het slachtoffer

In zo’n relatie is geen sprake van liefde, ook wanneer er tussen de agressie door momenten van lichtheid en plezier bestaan. Het is een machtsverhouding die gebaseerd is op controle en angst.

In plaats van een respectvolle verbinding tussen twee autonome partners, ontstaat daardoor een dader-slachtoffer ­relatie. De gevolgen voor die laatste zijn diepgaand.

Wie herhaaldelijk gekleineerd of gecontroleerd wordt, gaat stap voor stap over eigen grenzen heen. Het zelfbeeld brokkelt af, vertrouwen in anderen neemt af en angst wordt een constante metgezel.

Veel slachtoffers passen zich steeds meer aan om conflicten te vermijden. Ze lopen op eieren, verliezen hun stem en gaan soms zelfs geloven dat het hun schuld is. Het voortdurende gevoel van onveiligheid kan leiden tot angstklachten, depressie of zelfs trauma’s die nog jarenlang doorwerken.

Sluipenderwijs kan agressie zelfs normaal gaan lijken: wat in het begin nog schokkend was, wordt later gezien als ‘gewoon hoe het bij ons gaat’. Dit maakt het extra moeilijk om grenzen te bewaken of hulp te zoeken.

De gevolgen reiken vaak verder dan de relatie zelf: ook in latere relaties kan het vertrouwen ontbreken, kan angst voor herhaling de boventoon voeren en blijft het moeilijk om je echt veilig en vrij te voelen bij een ander.

Waarom relatietherapie dan niet werkt

Terug naar de vraag waar dit stuk mee begon: kan relatietherapie hulp bieden bij heftige conflicten tussen partners?

Voor ons als relatietherapeuten is het in het geval van agressie en een dader-slachtoffer relatie niet verantwoord om relatietherapie aan te bieden.

Waarom? Het zou bijdragen aan het in stand houden van een gewelddadige dynamiek, waarin structureel de veiligheid, integriteit en waardigheid van een persoon wordt ondermijnd.

Of meerdere personen, als er kinderen in het spel zijn. Los van het feit dat angst en controle zorgen voor een onveilige thuissituatie, leren kinderen ook door voorbeeld.

Ze zien en voelen hoe relaties “blijkbaar horen te zijn” en de kans is groot dat zij deze dynamiek later herhalen in hun eigen relaties. Zelfs wanneer ouders denken dat kinderen niets merken, is dat vrijwel nooit het geval.

Kinderen voelen spanning feilloos aan: ze krijgen buikpijn, slapen slecht of proberen de rol van bemiddelaar op zich te nemen. De impact is altijd groter dan ouders vaak denken.

Wat wél helpt bij agressie

Als er sprake is van agressie, is gespecialiseerde hulp nodig. Bijvoorbeeld individuele therapie of agressieregulatie voor degene die zijn boosheid niet onder controle heeft, en steun of begeleiding voor de partner die slachtoffer is.

Soms kan er later, als er voldoende veiligheid is en partners genoeg aan zichzelf hebben gewerkt, weer samen gewerkt worden aan de relatie. Maar dat kan alleen wanneer agressie eerst apart wordt aangepakt.

Vaak is ook advies of ingrijpen van instanties als Veilig Thuis of de huisarts nodig om veiligheid te waarborgen. Relatietherapie is pas weer een optie als er voldoende veiligheid en gelijkwaardigheid is hersteld.

Tot slot

Boosheid en frustratie in relaties zijn normaal en een prima springplank voor innerlijke groei. Agressie in relaties komt vaker voor dan mensen denken, maar is nooit normaal en gezond.

Herken je agressie in je relatie? Weet dan: je staat er niet alleen voor. Blijf er niet mee rondlopen, maar zoek hulp. Veiligheid gaat altijd vóór relatiebehoud. Praat erover met iemand die je vertrouwt of neem contact op met je huisarts of Veilig Thuis (0800-2000) voor advies.

Wat herkende je in dit blog?

Wij zijn Ilja en Fleur. Relatietherapeuten, auteurs van het boek De Kunst van Relaties en al 14 jaar een stel.

We hebben al honderden stellen begeleid naar betere communicatie, minder ruzie, herstel van vertrouwen, en meer intimiteit en verbinding.

Lopen jullie vast? Willen jullie weten wat er mogelijk is in jullie relatie?

Plan dan een gratis en vrijblijvende kennismaking met ons via Zoom. We luisteren graag naar jullie situatie en denken mee over een passende volgende stap.

Behoefte aan meer relatietips en inspiratie? Schrijf je dan hieronder in voor onze maandelijkse nieuwsbrief.